Ἄν ψάλλουν οἱ ψάλτες, τό κάνουν ἐπειδή δέν μποροῦμε ὅλοι νά ψάλλουμε. Ψάλλουν ἐκ μέρους τοῦ λαοῦ, ἐκ μέρους τῶν ἐκκλησιαζομένων. Δέν ψάλλουν γιά νά μᾶς εὐχαριστήσουν, γιά νά ἀκούσουμε καί νά εὐχαριστηθοῦμε, ὥστε αὐτό νά προσέξουν. Ὄχι. Ὅλοι μαζί ψάλλουμε τούς ὕμνους πρός τόν Θεό, πρός τόν Χριστό, πρός τήν Παναγία, πρός τούς ἁγίους. Καί ἐπειδή εἶναι δύσκολα τά μέλη, δύσκολη ἡ ψαλτική –καί ἄν ἐπιχειρούσαμε ὅλοι μαζί νά ψάλλουμε, ἰδιαίτερα τούς ἄγνωστους ὕμνους, θά γινόταν χάβρα– γι᾿ αὐτό ψάλλουν οἱ ψάλτες. Οὔτε ἐκεῖνοι νά ψάλλουν μέ τήν ἔννοια νά μᾶς εὐχαριστήσουν οὔτε ἐμεῖς νά ἐπιδιώκουμε ἁπλῶς νά εὐχαριστηθοῦμε: «Τί ὡραῖα μᾶς ἔψαλαν ἀπόψε!» Ἀπευθύνουμε καί ἐμεῖς τήν ψαλμωδία, τά λόγια αὐτά, τά νοήματα αὐτά, τίς αἰτήσεις αὐτές ἤ τή δοξολογία μας πρός τόν Θεό, τήν Ἁγία Τριάδα, τόν Κύριο, πρός τήν Παναγία, τούς ἁγίους.

Ὁ ἅγιος Κυπριανός ἦταν μάγος καί ἔκανε μαγικές ἐνέργειες. Καί ἀσφαλῶς εἶχε κάποιες ἐπιτυχίες, μέχρι πού συνάντησε τήν ἁγία Ἰουστίνη πού πίστευε στόν Χριστό.
Νά ἔχουμε ὑπ᾿ ὄψιν μας ὅτι τά σατανικά πράγματα ἐνεργοῦν μόνο σ᾿ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι δέν ἔχουν τόν Χριστό. Κάνουμε μεγάλο λάθος, ὅταν ἐμεῖς οἱ χριστιανοί κυνηγοῦμε τούς ὅποιους ἐχθρούς –τόν διάβολο καί τόν ὅποιο κακό ἄνθρωπο. Ἀκόμη καί ὡς πρός τήν ἁμαρτία πού εἶναι μέσα μας, τό θέμα δέν εἶναι τόσο νά ξεριζώσουμε τά πάθη. Αὐτά κυριολεκτικῶς μαραίνονται, σαπίζουν καί γίνονται ἀνύπαρκτα, ὅταν ἔχεις τόν Χριστό. Ἀλλά πρέπει νά παραδεχθεῖς τί εἶσαι, νά ταπεινωθεῖς ἐνώπιον τοῦ Κυρίου καί νά πεῖς μέ μετάνοια πολλή καί μέ πόνο ψυχῆς χωρίς δικαιολογίες: «Θεέ μου, γιά νά ἐπιτρέψεις ἐγώ νά ἔχω τόση ἁμαρτία καί τόσα πάθη, ἔχεις τόν λόγο σου. Ἔχω εὐθύνη μεγάλη». Τότε ἔρχεται ἡ χάρη καί τά μαραίνει αὐτά.

Ὅταν ὁ Χριστός δικαζόταν, τόν ρώτησε ὁ Πιλάτος: «Ἀπό ποῦ εἶσαι;» Καί ὁ Κύριος δέν ἔλεγε τίποτε. Τότε τοῦ λέει ὁ Πιλάτος: «Δέν μιλᾶς σ᾿ ἐμένα, πού ἔχω τήν ἐξουσία νά σέ σταυρώσω ἤ νά σέ ἀπολύσω;» Καί τοῦ εἶπε ὁ Χριστός: Οὐκ εἶχες ἐξουσίαν οὐδεμίαν κατ᾿ ἐμοῦ εἰ μή ἦν σοι δεδομένον ἄνωθεν.
Ἄς τό προσέξουμε αὐτό. Ποιός ζεῖ ἔτσι τή χριστιανική ζωή; Ἐμεῖς, ὅταν ὁ ἄλλος μᾶς ἀδικήσει, ποῦ νά ἔχουμε αὐτή τή νηφαλιότητα, καί νά μᾶς κατέχει αὐτή ἡ ἀλήθεια! Ὄχι ὅτι θά ποῦμε σ᾿ αὐτόν: «Δίκαια συμπεριφέρεσαι». Ἀλλά μέσα μας νά μή μᾶς πειράξει αὐτό, νά μήν πάρουμε τή θέση τοῦ θύματος. Νά ἔχουμε τή συναίσθηση ὅτι δέν θά γινόταν τίποτε, ἄν δέν τό οἰκονομοῦσε ὁ Θεός ἄνωθεν. Ποιός ἀπό μᾶς δέχεται ὅ,τι ἔχει οἰκονομήσει ὁ Θεός νά πάθουμε, νά ὑποστοῦμε; Πράγματα τά ὁποῖα μᾶς ταπεινώνουν, μᾶς πονοῦν, μᾶς βγάζουν ἀπό τό πρόγραμμά μας, νά τά δεχτοῦμε: «Νά ᾿ναι εὐλογημένο, Θεέ μου!»

Θά πρέπει κανείς νά παρακολουθεῖ τή συνείδησή του, ὥστε νά μήν ἔχει τίποτε μέ κανέναν ἄνθρωπο. Μᾶς ἔθιξε ὁ ἄλλος· νά μή μείνει κανένα ἀγκάθι μέσα μας. Μᾶς περιφρόνησε ὁ ἄλλος· νά μή μείνει καμιά σκιά μέσα μας. Μᾶς ἀγνόησε ὁ ἄλλος· τίποτε! Μέσα μας νά ὑπάρχει μόνο ἡ ἀγάπη γιά ὅλους. Εἶναι αὐτό πού λέει ὁ Κύριος στή σημερινή εὐαγγελική περικοπή: Ἀγαπᾶτε τούς ἐχθρούς ὑμῶν. Ὁ ἄνθρωπος –ὁ μοναχός, ὁ χριστιανός, ὁ ὁποιοσδήποτε– νά ἐπιμελεῖται τή συνείδησή του, νά φροντίζει ὥστε νά μήν τόν ἐλέγχει ἡ συνείδησή του ὡς πρός τή σχέση του μέ τόν πλησίον του. Καί πλησίον εἶναι ἡ γυναίκα σου, ὁ ἄνδρας σου, τά παιδιά σου, οἱ φίλοι, οἱ γνωστοί σου, οἱ γείτονες. Πλησίον δέν εἶναι μόνο ὁ ξένος· εἶναι καί ὁ πιό κοντινός σου ἄνθρωπος. Ἐάν προσπαθεῖς νά συμπεριφέρεσαι σωστά σέ ὅλο τόν κόσμο καί δέν ἀφήνεις τή συνείδησή σου νά σέ ἐλέγχει γιά κάτι, τότε εἶσαι στόν δρόμο τῆς σωτηρίας.

Ἔχουμε πολλούς ἀμυντικούς μηχανισμούς πού προστατεύουν τό ἐγώ. Δημιουργεῖται ἔτσι μιά χρόνια ἄρρωστη κατάσταση, καί γίνεται ἀναίσθητος κανείς. Προσεύχεται, κάνει θρησκευτικά καθήκοντα, ἀλλά δέν ὠφελεῖται. Γιατί; Διότι ὅλος ὁ δυναμισμός πού ἔχει μέσα του –πού εἶναι ἡ ἐλεύθερη βούληση, ἡ σκέψη, ἡ κίνηση τοῦ ἀνθρώπου πρός τόν Θεό– ὅλα αὐτά εἶναι αἰχμαλωτισμένα ἀπό τούς μηχανισμούς ἀμύνης ὑπέρ τοῦ ἐγώ. Τό βλέπουμε στήν πράξη. Ἄν δέν ἀποφασίσεις νά πάθεις, θά μείνεις ὅπως εἶσαι. Ἡ ἁγία Χαριτίνη παρηγοροῦσε τόν αὐθέντη της καί τοῦ ἔλεγε νά μή λυπᾶται, ἀλλά νά χαίρει γιά τήν ἴδια πού θά μαρτυροῦσε. Ἔχει γενναῖο φρόνημα, διότι ἀκριβῶς εἶναι ὁλοπρόθυμη νά προσφερθεῖ θυσία στόν Θεό. Σήμερα ἔχουν οἱ χριστιανοί τέτοιο πνεῦμα; Πόσες φορές κανείς μέσα στήν καθημερινή ζωή χρειάζεται ἀκριβῶς νά δεχθεῖ νά κάνει μιά θυσία. Νά πεῖ: «Ἄχ, Θεέ μου, ἄς στερηθῶ καί ἐγώ κάτι».

Τόν καθένα πού θά πλησιάσει τόν Χριστό μέ πίστη, ἀφοσίωση, μετάνοια, ταπείνωση, ὁ Κύριος τόν δέχεται καί τόν χαριτώνει. Σέ ὅλους λίγο πολύ, σέ ἄλλον περισσότερο, σέ ἄλλον λιγότερο, τόν πρῶτο καιρό τῆς ἐπιστροφῆς τους στόν Θεό, ἀνάλογα βέβαια μέ τή δεκτικότητά τους, δίνει ὁ Θεός τή χάρη του καί καμιά φορά καί κάποιο χάρισμα. Χρειάζεται ὅμως μετά νά κοπιάσει κανείς καί νά μείνει σταθερός στήν ὑπακοή του στόν Χριστό, γιά νά φθάσει σέ μιά κατάσταση τέτοια, πού, καθώς θά ἔχει τό χάρισμα, θά εἶναι καί –πῶς νά ποῦμε;– κάπως τέλειος, δηλαδή δέν θά συμβαίνει ἀπό τό ἕνα μέρος νά ἔχει τό χάρισμα καί ἀπό τό ἄλλο νά μήν εἶναι ὅπως τόν θέλει ὁ Κύριος. Θά πρέπει νά κοπιάσει, νά κουραστεῖ, νά σηκώσει ἐπί πολύ καιρό τόν ζυγό τοῦ Χριστοῦ, γιά νά βρεῖ τήν ἀνάπαυση κατά σταθερό καί μόνιμο τρόπο.

Μέσα στό σπίτι, ἐνόσῳ εἶναι μικρά τά παιδιά, ἔχουν καθῆκον οἱ γονεῖς νά τούς μάθουν ὁρισμένα πράγματα, νά τά πάρουν ἀπό τό χέρι καί νά τά ὁδηγήσουν στήν ἐκκλησία. Νά καταλάβει τό παιδί πώς, ἐφόσον εἶναι παιδί αὐτῶν τῶν γονέων, εἶναι δεδομένο ὅτι θά πᾶνε μαζί στήν ἐκκλησία, θά κάνουν προσευχή προτοῦ φᾶνε, ὅτι τό πρωί πού θά σηκωθοῦν καί τό βράδυ πρίν κατακλιθοῦν θά κάνουν προσευχή. Ἤ θά χρειαστεῖ ὁ γονέας νά πεῖ: «Παιδί μου, οὔτε νά διανοηθεῖς νά ξαναπεῖς αὐτή τήν κουβέντα», ἄν μιά μέρα τό παιδί πέταξε κάποια λέξη πού ἄκουσε. Νά μήν τό τρομοκρατήσει βέβαια κανείς οὔτε νά ἀρχίσει νά τό δέρνει ἄσπλαχνα καί ἀψυχολόγητα, ἀλλά ἡ στάση νά εἶναι τέτοια, πού τό παιδί νά καταλάβει ὅτι δέν μπορεῖ μέσα στό σπίτι τους νά λέει τέτοια λόγια. Αὐτά ὅμως δέν θά λεχθοῦν καταπιεστικῷ τῷ τρόπῳ. Τήν ὅλη στάση τῶν γονέων θά δεῖ τό παιδί καί θά βοηθηθεῖ.