Στό Ἅγιον Ὄρος ἀσκήτευε ὁ ἅγιος Μάξιμος ὁ Καυσοκαλύβης. Οἱ πολλοί δέν τόν καταλάβαιναν, τόν εἶχαν καί λίγο ὅτι δέν ἦταν στά καλά του. Ὅταν, ὅμως, πῆγε ἐκεῖ ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Σιναΐτης καί τόν συνάντησε, ἀμέσως κατάλαβε ὅτι ἐπρόκειτο γιά μεγάλο ἅγιο καί θέλησε νά τόν γνωρίσει καλύτερα, νά συζητήσουν. Καί εἶπε ὁ ἅγιος Μάξιμος: «Ἐγώ εἶμαι ἕνας σαλός». «Ἄμποτε νά ἤμουν καί ἐγώ ἕνας τέτοιος σαλός», ἀπαντᾶ ὁ ἅγιος Γρηγόριος. Καί κατάλαβε, βέβαια, καί ὁ ἅγιος Μάξιμος καί μπόρεσαν καί συνεννοήθηκαν. Ἐνῶ οἱ ἄλλοι, καίτοι ἦταν καί αὐτοί ἀσκητές, δέν μπόρεσαν νά δοῦν τήν ἁγιότητα. Δέν φθάνει ἁπλῶς νά εἶσαι ἀσκητής. Πρέπει νά ἀποκτήσει ὁ ἄνθρωπος μάτια τέτοια πού βλέπουν. Διότι, ὅπως ἔχουμε τίς αἰσθήσεις τίς σωματικές, καί ἔτσι βλέπουμε, ἀκοῦμε, ψηλαφοῦμε, ἔτσι ὑπάρχουν καί πνευματικές αἰσθήσεις. Ἅμα δέν ἔχεις πνευματικές αἰσθήσεις, δέν μπορεῖς νά δεῖς τά πνευματικά πράγματα.

Ὁ αὐτοκράτορας Θεοδόσιος, πού γιορτάζουμε τό Σάββατο, διέπραξε πολλούς φόνους στή Θεσσαλονίκη. Ὅμως μετενόησε βαθιά. Βλέπουμε ἀπό τό ἕνα μέρος τί μεγάλο κακό μπορεῖ νά κάνει ὁ ἄνθρωπος, ποῦ μπορεῖ νά φθάσει, ἀλλά ἀπό τό ἄλλο μέρος βλέπουμε τή δύναμη τῆς μετανοίας. Ἡ Ἐκκλησία ἀνέκαθεν τόνιζε πολύ τή μετάνοια. Ἡ σωτηρία στηρίζεται στή μετάνοια τοῦ καθενός· ὄχι στίς ἀρετές. Ἡ μετάνοια ἡ ἀληθινή ὕστερα φέρνει τίς ἀρετές. Ὁ Θεοδόσιος ἔπεσε σ᾿ αὐτά τά βαρύτατα ἁμαρτήματα καί μετενόησε μετά. Ἕνας πού δέν πέφτει σέ βαριά ἁμαρτήματα, μπορεῖ νά μή μετανοήσει ποτέ σωστά καί νά ἔχει μέσα στήν ψυχή του μιά ψευτομετάνοια. Διότι οἱ ἄνθρωποι ἔχουμε κάτι μέσα μας πού δέν μᾶς ἀφήνει νά μετανοήσουμε. Ἀλλά σέ ὅποιον ἐπιτρέψει ὁ Θεός νά πέσει σέ βαριά ἁμαρτήματα, γκρεμίζεται κάθε αὐτοδικαίωση μέσα του καί τοῦ μένει μόνο ἡ μετάνοια. Καί ἡ μετάνοιά του εἶναι ἀληθινή.

Γιά τόν ὅσιο Παῦλο τόν Θηβαῖο λέει τό συναξάρι: Πρῶτος οὗτος ἀπό τούς ὁσίους ἐτόλμησε νά προχωρήσῃ εἰς τά βαθύτερα μέρη τῆς ἐρήμου καί σχεδόν πρῶτος αὐτός εἰς πολύ διάστημα καιροῦ ἐξέτεινε τόν δρόμον τῆς ἀσκήσεως.
Τά πράγματα σήμερα δείχνουν ὅτι ἤ δέν θέλει κάτι τέτοιο ἀπό ἐμᾶς ὁ Θεός ἤ δέν τό τολμοῦν οἱ σημερινοί χριστιανοί, ὅσο κι ἄν ποθοῦν τόν Θεό. Μπορεῖ ὅμως νά συμβαίνει καί τό ἑξῆς: Στούς πρώτους αἰῶνες τῆς ζωῆς τῆς Ἐκκλησίας τό πᾶν ἦταν τό μαρτύριο. Ἐκεῖ ἐκδηλωνόταν ἡ ἀγάπη πρός τόν Θεό, ἐκεῖ συγκεντρώνονταν ὅλα. Στούς μετέπειτα χρόνους τό πᾶν ἦταν ἡ ἔρημος καί ὅλα αὐτά πού σημαίνει ἡ ἔρημος. Στά χρόνια μας πιθανόν τό πᾶν νά εἶναι αὐτό: τό νά δεχτεῖ κανείς τά πάντα σάν ἀπό τό χέρι τοῦ Θεοῦ καί νά κάνει ὑπακοή στό καθετί. Τότε βλέπει κανείς στήν πράξη ὅτι τά πάντα δουλεύουν γιά τήν προκοπή του τήν πνευματική.

Ὁ Πέτρος συμβούλευε τόν Κύριο νά ἀποφύγει τό πάθος· καί ὁ Κύριος τόν ἐπέπληξε: Ὕπαγε ὀπίσω μου σατανᾶ. Τότε ὁ Πέτρος ἦρθε σέ συναίσθηση καί μετενόησε.
Καί ἐμεῖς νά μάθουμε νά χρησιμοποιοῦμε ὅ,τι κακό ἔχουμε γιά καλό. Ἀπό ὅλες τίς ἁμαρτίες καί τίς πτώσεις μας, ἀκόμη καί ἀπό τήν ὑπερηφάνειά μας, βγαίνει καλό, ὅταν αὐτά μᾶς ὁδηγοῦν στήν ταπείνωση. Διότι, πῶς θά νιώσουμε ὅτι πρέπει νά ταπεινωθοῦμε, ἄν δέν δοῦμε ὅτι εἴμαστε ὑπερήφανοι, κενόδοξοι, ἄν δέν συναισθανθοῦμε τήν κατάστασή μας; Τό ὅτι ἔχεις πάθη, αὐτό δέν εἶναι κακό. Τό κακό εἶναι ὅταν δέν τά δεῖς, δέν τά ὁμολογήσεις καί μένεις πεισματικά στήν ὑπερηφάνειά σου. Ἐμεῖς ἀφήσαμε τό ἐλαφρότερο, τήν αὐτομεμψία, καί κουβαλᾶμε τό βαρύτερο, τήν αὐτοδικαίωση. Νά μήν κάνουμε, λοιπόν, μόνο κόπο στά χαμένα, ἀλλά νά μάθουμε πῶς νά κοπιάζουμε. Ὁ Πέτρος ἀξιοποίησε τήν ἀλαζονεία του καί σώθηκε.

Πόσα δέν γράφονται στόν βίο τοῦ ἁγίου Ἀντωνίου! Ἄν τά διαβάσει κανείς ἀπό μᾶς τούς σημερινούς χριστιανούς, πού εἴμαστε τόσο πλαδαροί καί χλιαροί καί τά θέλουμε τόσο εὔκολα τά πράγματα, μᾶς καταλαμβάνει τρόμος. Καί ὅμως, ὁ μέγας Ἀντώνιος ὁλομόναχος μέσα ἐκεῖ στήν ἔρημο, μέσα στίς σπηλιές! Τί ἦταν ἐκεῖνο πού τόν κράτησε, πού τόν ἔκανε νά ὑπομένει καί νά μή δειλιάσει καθόλου, νά μή λιποψυχήσει, νά μήν ἐγκαταλείψει τόν ἀγώνα του, ἀλλά νά μείνει ἐκεῖ σταθερός στό ἔργο του; Ἦταν ἡ πίστη στήν ὑπόσχεση τοῦ Θεοῦ ὅτι θά σώσει τό πλάσμα του. Δέν μπορεῖ, λέει, ὁ Θεός, ὁ ὁποῖος ἦλθε καί ἔχυσε τό αἷμα του γιά τό κάθε πλάσμα του χωριστά καί γιά τή σωτηρία ὅλου τοῦ κόσμου, δέν μπορεῖ τώρα νά ἐγκαταλείψει τό πλάσμα του. Ἄν τυχόν ἀναβάλλει καί δέν στέλνει ἀμέσως τή χάρη του, ἄν δέν μᾶς ἐλευθερώνει ἀμέσως ἀπό τόν πειρασμό, εἶναι διότι περιμένει ἀκόμη κάτι νά κάνουμε.

Ὁ παντοδύναμος Κύριος θεράπευσε τούς δέκα λεπρούς. Μόνο ἕνας ὅμως γύρισε νά τόν εὐχαριστήσει. Ἦταν δύσκολο νά τό κάνουν οἱ ἄλλοι; Καθόλου! Δέν τό κάνουν ὅμως. Βρῆκαν αὐτό πού ἤθελαν, μετά δέν τούς νοιάζει πῶς ἔγινε τό θαῦμα. Αὐτό κάνει ὁ ἄνθρωπος: ἐνῶ ὀφείλει τά πάντα στόν Θεό, ὅμως, καί ὅταν ἀκόμη στίς δύσκολες ὧρες φαίνεται ὅτι εἶναι πιστός καί τρέχει στόν Θεό, μετά ξεχνάει. Τό ὅτι ξεχάστηκες, τό ὅτι ἤσουν ἀπασχολημένος, τό ὅτι εἶχες φροντίδες καί διαφεντεύεις σημαίνει ὅτι θεοποιεῖς τόν ἑαυτό σου· χρησιμοποιεῖς τά τοῦ Θεοῦ γιά νά ὑψώσεις τό δικό σου εἴδωλο. Ὅταν ἔχεις κάποια συναίσθηση, αἰσθάνεσαι βαθύτατα ὅτι ὑπάρχει ὁ Θεός καί ἐσύ εἶσαι τό παιδί του, τό πλάσμα του καί τρέχεις πίσω του. Ὅλοι μας συνεχῶς μέσα μας αὐτό πρέπει νά αἰσθανόμαστε: εὐγνωμοσύνη πολλή στόν Θεό γιά ὁτιδήποτε, ἀκόμη καί γι᾿ αὐτά πού μᾶς λείπουν ἤ πού νομίζουμε ὅτι μᾶς πιέζουν. Ξέρει ὁ Θεός!

Λέει ὁ ἅγιος Μακάριος: «Νά ἀγαπᾶς κι ἄς μήν ἔχεις ἀγάπη». Νά βάλεις τόν ἑαυτό σου νά ἀγωνιστεῖ νά ἀγαπᾶ κι ἄς μήν ἔχει ἀγάπη.
Ὁπωσδήποτε ἔχει κανείς ἀγάπη ἐκ φύσεως. Χρησιμοποίησε αὐτό τό ὁποῖο ἔχεις: νά ἀγαπᾶς. Στήν πράξη, βέβαια, θά δεῖς ὅτι ἐνῶ αὐτή ἡ ἀγάπη εἶναι κάτι, συγχρόνως ὅμως δέν εἶναι τίποτε. Γι᾿ αὐτό χρειάζεται νά ἀγαπᾶς κι ἄς μήν ἔχεις ἀγάπη, νά προσεύχεσαι κι ἄς μήν ἔχεις προσευχή, νά ταπεινοφρονεῖς κι ἄς μήν ἔχεις ταπείνωση· νά τό κάνεις αὐτό μέ ὅλες τίς ἀρετές. Καί βλέποντας ὁ Κύριος τήν καλή σου διάθεση καί πρόθεση, θά ἔρθει μέσα σου ἐν Πνεύματι Ἁγίῳ, καί πλέον θά νιώθεις ὅτι ἔχεις ἀγάπη, ἀλλά ὁ Κύριος εἶναι μέσα σου καί αὐτός ἀγαπᾶ. Θά προσεύχεσαι καί θά εἶναι δική σου προσευχή, ἀλλά συγχρόνως θά νιώθεις ὅτι δέν θά ἔκανες ἐσύ τέτοια προσευχή, ἄν δέν ἦταν μέσα σου ὁ Κύριος, τό Ἅγιο Πνεῦμα. Δέν θά εἶχες μέσα σου αὐτή τήν ταπείνωση, ἄν δέν ἦταν μέσα σου ὁ Κύριος.